υπέρηχος-και-καταγματα-σε-παιδια
διάβασε τώρα
άρθρα
info
ενημέρωση
νέα

Διάγνωση παιδιατρικών καταγμάτων με Υπέρηχο.

Η διάγνωση παιδιατρικών καταγμάτων με υπέρηχο αποτελεί μία από τις πιο σύγχρονες εξελίξεις στον τομέα της παιδοορθοπαιδικής.

Είναι γνωστό ότι οι κακώσεις και τα κατάγματα στην παιδική ηλικία, εμφανίζονται σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό, λόγω των πολλών και διαφορετικών αθλητικών δραστηριοτήτων αλλά και αγωνισμάτων που συμμετέχουν πλέον τα παιδιά.

Υπολογίζεται από έρευνες, ότι 1 στα 5 παιδιά, θα υποστεί κάποιο κάταγμα κατά την διάρκεια της παιδικής ηλικίας.

Πώς γινόταν (και γίνεται, ακόμη και σήμερα) η διάγνωση των καταγμάτων;

Η διάγνωση των καταγμάτων γινόταν και γίνεται ακόμη και σήμερα με ακτινογραφίες. Ενώ στους ενήλικες, οι ακτινογραφίες συνεχίζουν να αποτελούν την καλύτερη διαγνωστική απεικόνιση, στον παιδιατρικό πληθυσμό δεν ισχύει το ίδιο.

Στην παρακάτω εικόνα μπορείτε να δείτε πως φαίνεται ένα κάταγμα με τον υπέρηχο και πως φαίνεται με την ακτινογραφία.

Διάγνωση παιδιατρικών καταγμάτων με υπέρηχο.
Διάγνωση παιδιατρικών καταγμάτων με υπέρηχο.

Προβλήματα με τις ακτινογραφίες στην παιδική ηλικία

  • Στον αναπτυσσόμενο σκελετό, είναι γνωστό ότι τα οστά δεν έχουν ακόμη σχηματιστεί πλήρως και συνεπώς δεν έχουν οστεοποιηθεί. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι δεν είναι ορατά στην ακτινογραφία. Όσο πιο μικρή η ηλικία του παιδιού, τόσο πιο πολλά „κομμάτια οστού“ δεν έχουν οστεοποιηθεί και συνεπώς δεν φαίνονται στην ακτινογραφία, καθώς αποτελούνται ακόμη από χόνδρο, ο οποίος δεν μπορεί να απορροφήσει την ακτινοβολία για να απεικονιστούν τα οστά.
  • Επίσης, το ποσοστό της ακτινοβολίας που μπορεί να δέχεται ένα παιδί αποτελεί έναν συχνό προβληματισμό. Ειδικά αν απαιτούνται αρκετές ακτινολογικές λήψεις ή επανάληψη ακτινολογικών λήψεων για την παρακολούθηση ενός  κατάγματος, αυξάνεται το ποσοστό της ακτινοβολίας που δέχεται ένας οργανισμός. Το θέμα της ακτινοβολίας είναι ένας σημαντικός προβληματισμός που απασχολεί τόσο τους γονείς όσο και την επιστημονική κοινότητα.
Διάγνωση παιδιατρικών καταγμάτων με υπέρηχο. Ανατομική ταυτοποίηση των οστών στην άρθρωση του αγκώνα
Διάγνωση παιδιατρικών καταγμάτων με υπέρηχο. Ανατομική ταυτοποίηση των οστών στην άρθρωση του αγκώνα
  • Αν λάβουμε υπόψιν ότι ένα τεράστιο ποσοστό παιδιατρικών κακώσεων είναι απλά κάποιες μικρές κακώσεις και όχι κατάγματα, εύκολα συνειδητοποιούμε πόσες ακτινογραφίες γίνονται καθημερινά γύρω μας, ενώ θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί.
  • Η ακτινογραφία τέλος, απεικονίζει μόνο τα οστά. Είναι δύσκολο να γίνει εκτίμηση μιας πιθανής συλλογής οιδήματος  („πρήξιμο“) και απίθανο να γίνει εκτίμηση πιθανής κάκωσης των μαλακών μορίων (τένοντες, σύνδεσμοι κ.α.), κάτι το οποίο είναι άμεσα ορατό με μία υπερηχογραφική απεικόνιση.

Διάγνωση παιδιατρικών καταγμάτων με υπέρηχο: Στην εικόνα φαίνεται η διαταραχή της αρμονικής συνέχειας του φλοιού της κερκίδας.
Διάγνωση παιδιατρικών καταγμάτων με υπέρηχο: Στην εικόνα φαίνεται η διαταραχή της αρμονικής συνέχειας του φλοιού της κερκίδας.

Πλεονεκτήματα Υπερήχου για τη διάγνωση καταγμάτων στην παιδική ηλικία

  • Με τον υπέρηχο μπορούμε να δούμε τα οστά που δεν έχουν ακόμη οστεοποιηθεί και δεν απεικονίζονται στην ακτινογραφία.
  • Ο υπέρηχος μπορεί να μας δώσει κάποια στοιχεία, τα οποία μπορεί να αποτελέσουν την αφορμή για να κάνουμε ή να αποφύγουμε (τουλάχιστον για κάποιες ημέρες) μία ακτινογραφία. Σχετικά με την χρήση του υπερήχου, υπάρχει ολόκληρος αλγόριθμος για το αν θα συνοδευτεί από μία ακτινογραφία ή όχι. Ο αλγόριθμος αυτός έχει μειώσει εκπληκτικά την έκθεση παιδιών σε περιττή και άσκοπη ακτινοβολία.

Διάγνωση παιδιατρικών καταγμάτων με υπέρηχο: Στην εικόνα φαίνεται πάλι η κερκίδα χωρίς καμία διαταραχή της αρμονικής συνέχειας του φλοιού της, σε σύγκριση με την προηγούμενη εικόνα
  • Με τον υπέρηχο μπορούμε να ελέγξουμε ταυτόχρονα για οιδήματα, αιματώματα και κακώσεις των μαλακών μορίων (σύνδεσμοι, τένοντες κ.α.), κάτι που δεν μπορεί να γίνει με τον ακτινολογικό έλεγχο.
  • Με τη χρήση του υπερήχου δεν υπάρχει καμία απολύτως έκθεση σε ακτινοβολία.
  • Όσον αφορά το αίσθημα του πιθανού πόνου κατά τη διενέργεια των ακτινογραφιών και κατά τη χρήση του υπερήχου, αποδείχθηκε από πολλές έρευνες ότι η χρήση υπερήχου ήταν πολύ πιο ανώδυνη και αποδεκτή από τον παιδιατρικό πληθυσμό. Αυτό συμβαίνει πολύ απλά γιατί είναι πιο εύκολο και γρήγορο να επανατοποθετεί ο εξεταστής την κεφαλή του υπερήχου στα διάφορα σημεία που θέλει να εξετάσει παρά το παιδί να γυρίζει, να στρέφει και να τοποθετεί το χέρι του ή το πόδι του σε διάφορες θέσεις και στάσεις για να ληφθούν οι κατάλληλες ακτινολογικές λήψεις.
Υπέρηχος σε παιδί μετά από κάκωση του αγκώνα.
Υπέρηχος σε παιδί μετά από κάκωση του αγκώνα.
  • Πολλές φορές στην Παιδοτραυματολογία απαιτείται εκτίμηση του υγιούς – μη τραυματισμένου χεριού ή ποδιού, για να διαπιστωθεί αν κάτι που μας προβληματίζει είναι κάταγμα ή ανατομική, φυσιολογική παραλλαγή. Ο υπέρηχος προσφέρει άμεση εξέταση και σύγκριση (real time) των 2 χεριών ή των 2 ποδιών σε αντίθεση με την ακτινογραφία που θα πρέπει το παιδί να επιστρέψει στο ακτινολογικό τμήμα για ακτινογραφίες αλλά και φυσικά να αυξηθεί το ποσοστό της ακτινοβολίας καθώς αυξάνονται οι ακτινογραφίες.

 Διάγνωση παιδιατρικών καταγμάτων με Υπέρηχο – Βασικές αρχές

Ο υπέρηχος μας βοηθάει:

  • Να ανιχνεύσουμε ένα πιθανό κάταγμα ή όχι. Αν όχι τότε οι πιθανότητες να υπάρχει κάταγμα είναι ελάχιστες και μπορεί (τουλάχιστον σε 1η φάση) να αποφευχθεί μία ακτινογραφία.
  • Να ανιχνεύσουμε ένα μικρό κάταγμα (π.χ. δίκην πόρπης στην κερκίδα) και να αντιμετωπιστεί χωρίς καν να χρειαστεί ακτινογραφία.
  • Να ανιχνεύσουμε ή όχι, συλλογή υγρού στην άρθρωση του αγκώνα. Αν όχι τότε η πιθανότητα να υπάρχει κάταγμα είναι ελάχιστη και αποφεύγεται (τουλάχιστον σε 1η φάση) η ακτινογραφία.
Διάγνωση παιδιατρικών καταγμάτων με υπέρηχο: Απουσία ενδραρθρικής συλλογής υγρού στον αγκώνα.
Διάγνωση παιδιατρικών καταγμάτων με υπέρηχο: Απουσία ενδραρθρικής συλλογής υγρού στον αγκώνα. Το παιδί δεν χρειάζεται ακτινολογικό έλεγχο.
  • Ο υπέρηχος δεν αποτελεί οδηγό αντιμετώπισης παρεκτοπισμένων και σύνθετων καταγμάτων.
  • Ο υπέρηχος χρησιμοποιείται για να διαχωρίσει αν μία κάκωση θα χρειαστεί ακτινολογικό έλεγχο ή όχι και έχει επιστημονικά αποδειχτεί ότι η χρήση του μείωσε σημαντικά την άσκοπη χρήση ακτινογραφιών. Αποτελεί δηλαδή την αφορμή για να γίνει μία ακτινογραφία ή όχι.

Υπέρηχος και Ακτινογραφία: Και τα δύο είναι σημαντικά και έχουν τον ρόλο τους

Με το συγκεκριμένο άρθρο θέλουμε να τονίσουμε την χρησιμότητα και τη „δύναμη“ που έχει ο υπέρηχος στη διάγνωση ή στον αποκλεισμό των καταγμάτων στην παιδική ηλικία. Προσωπικά αν και ήμουν αρκετά δύσπιστος για τη χρησιμότητά του, έχω εκπλαγεί με τις δυνατότητες που προσφέρει.

Αυτό δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι οι ακτινογραφίες δεν είναι χρήσιμες ή ότι δεν τις χρειαζόμαστε. Οι ακτινογραφίες ήταν και θα είναι πάντα το „gold standard“ σε ό,τι έχει να κάνει με τα οστά. Το αν θα χρειαστεί μόνο ένας υπέρηχος ή αν κάποιες φορές χρειαστεί κατευθείαν μία ακτινογραφία εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως την ανατομική περιοχή του πιθανού κατάγματος, την μορφολογία του οστού, την πιθανότητα και τον βαθμό παρεκτόπισης ενός κατάγματος κ.α.

Κάταγμα του αυχένα της κερκίδας. Το παιδί είχε ασαφή διάγνωση μετά από 5 ακτινογραφίες.

Συμπερασματικά

Πολυάριθμες έρευνες έχουν μελετήσει και έχουν αποδείξει την χρησιμότητα του υπερήχου στη διαγνωστική των καταγμάτων στην παιδική ηλικία, με ακρίβεια που φτάνει κοντά στο 98%, στα χέρια ενός έμπειρου χειριστή. Για να δείτε τις δημοσιευμένες έρευνες σχετικά με τα ποσοστά αυτά του υπερήχου μπορείτε να πατήσετε εδώ και εδώ.

Πρέπει να σημειωθεί όμως ότι ο υπέρηχος δεν είναι ικανός να μας λύσει όλα τα προβλήματα, ούτε να στηριχτούμε σε αυτόν σε περίπτωση που θέλουμε να προγραμματίσουμε μια χειρουργική αντιμετώπιση ενός κατάγματος.

Είναι όμως ό,τι καλύτερο υπάρχει για έναν πρωταρχικό, γρήγορο, ανώδυνο και χωρίς ακτινοβολία έλεγχο μιας κάκωσης που μπορεί να μας καθοδηγήσει αν θα προχωρήσουμε σε μία ακτινογραφία ή όχι. Μπορεί δηλαδή να μας καθοδηγήσει αν θα πρέπει να διερευνήσουμε κάποιο παρεκτοπισμένο κάταγμα που εντοπίσαμε ή αν απλά θα παρακολουθήσουμε για λίγες ημέρες μία κάκωση. Με αυτόν τον αλγόριθμο έχουν αποφευχθεί χιλιάδες ακτινογραφίες στον παιδιατρικό πληθυσμό.

Κατανοώντας το άγχος των γονέων και για να εκμηδενίσουμε ακόμη και την παραμικρή πιθανότητα μίας μη σκόπιμης ακτινογραφίας και συνεπώς και ακτινοβολίας, ο ιατρός Δελνιώτης Ιωάννης, μετά από συγκεκριμένο πρόγραμμα στο Essen της Γερμανίας είναι πιστοποιημένος για τη χρήση υπερήχου στις μυοσκελετικές κακώσεις.