παιδοορθοπαιδικός-θεσσαλονίκη
διάβασε τώρα
άρθρα
info
ενημέρωση
νέα

Οστεοχονδρίτιδα κνημιαίου κυρτώματος (παιδιά και έφηβοι)

Η οστεοχονδρίτιδα κνημιαίου κυρτώματος (Osgood-Schlatter disease) αποτελεί ίσως την πιο συχνή αιτία πόνου στην περιοχή του γόνατος, στην παιδική και εφηβική ηλικία.

Η „πάθηση“ περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον Osgood και τον Schlatter το ίδιο έτος, το 1903 χωρίς να γνωρίζει ο ένας τον άλλον.

Συχνότητα – Επιδημιολογικά Στοιχεία

  • Μεγάλες, επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι η συχνότητα εμφάνισης της οστεοχονδρίτιδας κνημιαίου κυρτώματος είναι 10-20% σε παιδιά που αθλούνται.
  • Ιδιαίτερη προτίμηση εμφανίζει η πάθηση σε αθλοπαιδίες που έχουν να κάνουν με συχνές αναπηδήσεις και άλματα, στο ποδόσφαιρο, στο μπάσκετ, στο βόλευ και σε δρομείς.
  • Συνήθως εμφανίζεται στο ένα γόνατο αλλά σε ποσοστό 20% μπορεί να εμφανιστεί αμφοτερόπλευρα.
  • Υπάρχει μία ελαφρά προτίμηση σε αγόρια. Δηλαδή, αυτό σημαίνει πως εμφανίζεται με ποσοστό περίπου 11% σε αγόρια και 9% σε κορίτσια.
  • Η ηλικία εμφάνισης της οστεοχονδρίτιδας κνημιαίου κυρτώματος είναι συνήθως μεταξύ 10-15 ετών.

Βασικές γνώσεις – Ανατομία

Το κνημιαίο κύρτωμα είναι μία απόφυση (για αυτό και η πάθηση ονομάζεται επίσης αποφυσίτιδα κνημιαίου κυρτώματος) στο άνω τριτημόριο της κνήμης που αποτελεί το σημείο κατάφυσης, το σημείο που καταλήγει δηλαδή ο επιγονατιδικός τένοντας.

  • Το κνημιαίο κύρτωμα αποτελεί δευτερογενή πυρήνα οστέωσης και δεν αποτελεί τμήμα της άρθρωσης του γόνατος. Η οστεοχονδρίτιδα κνημιαίου κυρτώματος είναι έξω-αρθρική πάθηση. Δε σχετίζεται δηλαδή με παθολογία εντός της άρθρωσης του γόνατος.
  • Σε ηλικία < 11 ετών το κνημιαίο κύρτωμα είναι χόνδρινο (δε φαίνεται στην ακτινογραφία). Μεταξύ των ηλικιών 11-14 είναι ορατό στην ακτινογραφία και μεταξύ των ηλικιών 14-18 ετών συνενώνεται με την υπόλοιπη κνήμη. Η γνώση αυτή είναι σημαντική καθώς μετά την ηλικία 16-18 ετών υποχωρούν στην πλειοψηφία των ασθενών τα συμπτώματα του πόνου.

Ανατομία

Αιτιολογία

Στην ηλικία των 10-15 ετών, υπάρχει μια ανισορροπία και ένας διαφορετικός ρυθμός ανάπτυξης των οστών και των μαλακών μορίων.

Όταν ένα παιδί αθλείται και συμμετέχει σε αθλητικές δραστηριότητες, ο τετρακέφαλος μυς μέσω του επιγονατιδικού τένοντα  ασκεί μία δύναμη έλξης, „τραβάει“ να το πούμε πιο απλά την οστική προεξοχή στην οποία καταφύεται.

H οστική αυτή προεξοχή που καταλήγει ο επιγονατιδικός τένοντας, βρίσκεται στο άνω τριτημόριο της κνήμης και ονομάζεται κνημιαίο κύρτωμα. Εκεί ακριβώς είναι το σημείο που πονάει ένα παιδί και μπορεί να εντοπίσει και να δείξει τον πόνο ακόμη και με το δάκτυλό του. Το επαναλαμβανόμενο αυτό τράβηγμα που ασκεί ο επιγονατιδικός τένοντας στο κνημιαίο κύρτωμα σε νεαρούς ασθενείς που αθλούνται οδηγεί σε έναν επαναλαμβανόμενο μικροτραυματισμό στην περιοχή αυτή.

Γιατί η οστεοχονδρίτιδα κνημιαίου κυρτώματος εμφανίζεται στην εφηβική ηλικία;

Για να το θέσουμε όσο πιο απλά γίνεται:

Σε αυτή την ηλικιακή ομάδα (10-15 ετών) το κνημιαίο κύρτωμα δεν έχει ακόμη συνενωθεί με την υπόλοιπη κνήμη και ο επιγονατιδικός τένοντας είναι πιο ισχυρός. Ο ισχυρός λοιπόν επιγονατιδικός τένοντας ασκεί έλξη, τραβάει το κνημιαίο κύρτωμα με αποτέλεσμα να υπάρχει μία τάση να αποσπάσει μέρος του ή πολύ μικρά οστικά τεμάχια από το κνημιαίο κύρτωμα. Ο οργανισμός μας προσπαθεί να επιδιορθώσει αυτό το φαινόμενο με νέο οστό και όλη αυτή η διαδικασία οδηγεί σε μία άσηπτη φλεγμονή στην περιοχή αυτή και στον κατακερματισμό του κνημιαίου κυρτώματος, το κλασσικό δηλαδή ακτινολογικό εύρημα της πάθησης.

Συμπτώματα – Κλινική Εικόνα

Τα συμπτώματα της οστεοχονδρίτιδας κνημιαίου κυρτώματος είναι τα ακόλουθα:

  • Πόνος που εντοπίζεται ακριβώς στο σημείο του κνημιαίου κυρτώματος. Ο πόνος συνήθως χειροτερεύει με τις αθλητικές δραστηριότητες ή εμφανίζεται μετά από αυτές.
  • Οίδημα – Πρήξιμο στο σημείο του κνημιαίου κυρτώματος με αποτέλεσμα να εμφανίζεται διογκωμένο.
  • Ασκώντας αντίσταση στην έκταση του γόνατος, μπορεί να εμφανιστεί πόνος στο σημείο του κνημιαίου κυρτώματος.
Οστεοχονδρίτιδα κνημιαίου κυρτώματος
Οστεοχονδρίτιδα κνημιαίου κυρτώματος

Διάγνωση – Εξέταση από τον Ιατρό σας

  • Κατά την κλινική εξέταση ο ιατρός σας θα ρωτήσει για πιθανό τραυματισμό ή το μηχανισμό αυτoύ και θα ρωτήσει για τα χαρακτηριστικά του πόνου. Θα πάρει δηλαδή ένα σύντομο ιστορικό.
  • Ο/η ιατρός σας θα εξετάσει συνολικά το γόνατο για πιθανές άλλες παθολογίες ή πιθανά άλλα αίτια πόνου. Θα εντοπίσει το σημείο της μέγιστης ευαισθησίας (που θα είναι λογικά το κνημιαίο κύρτωμα) και θα ψηλαφήσει ένα πιθανό διογκωμένο κνημιαίο κύρτωμα.
  • διάγνωση θα βασιστεί στο ιστορικό και την κλινική εξέταση. Κατά κανόνα ακτινογραφία δε χρειάζεται.
  • Σε περίπτωση που ο γιατρός σας ζητήσει ακτινογραφίες θα φανεί στην πλάγια ακτινογραφία γόνατος (profile view) ο κατακερματισμός του κνημιαίου κυρτώματος, λόγω του μηχανισμού που περιγράφηκε ανωτέρω. Ο κατακερματισμός αυτός αποτελεί και τη σφραγίδα της διάγνωσης. Παρακάτω μπορείτε να δείτε μια ακτινογραφία με τον κατακερματισμό του κνημιαίου κυρτώματος, λόγω οστεοχονδρίτιδας αυτού.
  • Μαγνητική τομογραφία γόνατος δε χρειάζεται σε καμία περίπτωση για την οστεοχονδρίτιδα κνημιαίου κυρτώματος. Αν ο ιατρό σας ζητήσει μαγνητική τομογραφία θα είναι γιατί θέλει να αποκλείσει άλλες αιτίες πόνου που μπορεί να προέκυψαν από την κλινική εξέταση (π.χ. ρήξη μηνίσκου).

Οστεοχονδρίτιδα κνημιαίου κυρτώματος: Ακτινολογική απεικόνιση
Οστεοχονδρίτιδα κνημιαίου κυρτώματος: Ακτινολογική απεικόνιση

Αντιμετώπιση – Θεραπεία

Η συντριπτική πλειοψηφία ασθενών με οστεοχονδρίτιδα κνημιαίου κυρτώματος αντιμετωπίζεται με συντηρητικά μέτρα.

Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν:

  • Ξεκούραση/Αποχή από αθλητικές δραστηριότητες ή τροποποίηση αυτών: για να αποφευχθούν οι ελκτικές δυνάμεις αποσπάσεως που ασκεί ο επιγονατιδικός τένοντας στο κνημιαίο κύρτωμα (σύμφωνα με το μηχανισμό που αναλύσαμε προηγουμένως).

Για πόσο καιρό πρέπει να απέχω από τις αθλητικές δραστηριότητες; Υπάρχουν βιβλιογραφικές πηγές που αναφέρουν πως την 1η φορά που θα εμφανιστεί η οστεοχονδρίτιδα κνημιαίου κυρτώματος συνιστάται αποχή 1 μήνα. Τη δεύτερη φορά που θα εμφανιστεί επεισόδιο έντονου άλγους συνιστάται αποχή 3 μηνών από αθλητικές δραστηριότητες.  Καλό θα ήταν να αποφεύγονται αθλητικές δραστηριότητες που επάγουν πόνο στο κνημιαίο κύρτωμα. Επιστροφή συνιστάται όταν το παιδί δε νιώθει καθόλου πόνο με τη συγκεκριμένη αθλητική δραστηριότητα. Μερικές φορές αυτό μπορεί να διαρκέσει κάποιες εβδομάδες, μερικές φορές κάποιους μήνες.

  • Ασκήσεις τετρακεφάλου και οπίσθιων μηριαίων – Φυσικοθεραπεία:

Πολύ σημαντικό κομμάτι της αποκατάστασης. Συνήθως παιδιά με οστεοχονδρίτιδα κνημιαίου κυρτώματος έχουν σφιχτούς οπίσθιους μηριαίους μύες και τετρακέφαλο μυ. Ασκήσεις διατάσεων αυτών των μυών μπορεί να βοηθήσει στα συμπτώματα πόνου και στην πρόληψη επανεμφάνισης αυτών. Δείτε την εικόνα παρακάτω.

  • Ειδικός Νάρθηκας/Επιγονατίδα  (Strap/Sleeve):

Οι συγκεκριμένοι νάρθηκες επιγονατίδας είναι εξαιρετικά χρήσιμοι καθώς μειώνουν τη τάση στη συγκεκριμένη περιοχή και ανακουφίζουν από τον πόνο.

  • Παγοθεραπεία / Μη στεροειδή Αντιφλεγμονώδη φάρμακα: Ο πάγος μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση του πόνου καθώς μειώνει τη φλεγμονή. Η χρήση φαρμάκων όπως τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη ενδείκνυνται μόνο ως συμπτωματική αγωγή σε περιπτώσεις έντονου πόνου.
Οστεοχονδρίτιδα κνημιαίου κυρτώματος. Ασκήσεις διάτασης τετρακεφάλου
Οστεοχονδρίτιδα κνημιαίου κυρτώματος. Ασκήσεις διάτασης τετρακεφάλου

Τι γίνεται σε περιπτώσεις έντονου και επίμονου πόνου;

Σε περιπτώσεις που η οστεοχονδρίτιδα κνημιαίου κυρτώματος επιμένει και είναι σοβαρή μπορεί να τοποθετηθεί ένας (γυψο)νάρθηκας που αναλόγως την περίπτωση μπορεί να διαρκέσει η συγκεκριμένη ακινητοποίηση από 10 ημέρες έως και 6 εβδομάδες.

Δεν ενδείκνυται η έγχυση κορτικοκειδών στην περιοχή.

Υπάρχει περίπτωση Χειρουργείου για την οστεοχονδρίτιδα κνημιαίου κυρτώματος;

Σπάνια θα χρειαστεί χειρουργική αντιμετώπιση για την οστεοχονδρίτιδα κνημιαίου κυρτώματος και σε ένα μικρό ποσοστό ασθενών.

Χειρουργική αντιμετώπιση εφαρμόζεται σε περίπτωση που συμπτώματα πόνου επιμένουν και μετά το πέρας της σκελετικής ανάπτυξης και στην ακτινογραφία ανευρίσκεται ελεύθερο οστάριο στην περιοχή του κνημιαίου κυρτώματος. Πρόκειται για σχετικά απλή χειρουργική μέθοδο σε έμπειρα χέρια και αποσκοπεί στην αφαίρεση αυτού του οσταρίου.

Για την ενημέρωση ενδιαφερόμενων σχετικά με την οστεοχονδρίτιδα κνημιαίου κυρτώματος στην αγγλική γλώσσα, σας παραπέμπουμε στο παρόμοιο άρθρο από την αμερικάνικη Ακαδημία ορθοπαιδικών χειρουργών, πατώντας εδώ.

Θυμηθείτε:

Η οστεοχονδρίτιδα κνημιαίου κυρτώματος αποτελεί μία καλοήθη κατάσταση. Αυτό σημαίνει ότι παρόλο που μπορεί να „ταλαιπωρήσει“ για αρκετό καιρό τους μικρούς μας ασθενείς, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων και ιδιαίτερα μετά τη σκελετική ωρίμανση (16-18 στα αγόρια και 14-16 στα κορίτσια) ο πόνος και τα συμπτώματα θα εξαφανιστούν.

Σε επίμονα ή επαναλαμβανόμενα επεισόδια πόνου ή σε μεμονωμένες περιπτώσεις εξαιρετικά ισχυρού πόνου πρέπει να αποκλειστούν τα ακόλοθα:

  • Μόλυνση / Οστεομυελίτιδα
  • Οστεογχόνδρωμα (εξόστωση)
  • Κάταγμα του κνημιαίου κυρτώματος. Δείτε την ακτινογραφία παρακάτω.
Κάταγμα κνημιαίου κυρτώματος χειρουργηθέν